Chris Jonas werkt al dertig jaar in de afvalsector en specialiseert zich sinds vijftien jaar in energie-uit-afval (Energy from Waste, EfW). „Tussen 2010 en 2015 was ik als Managing Director Development bij Viridor betrokken bij de ontwikkeling van Britse EfW-projecten. Tot voor kort werkte ik als onafhankelijk adviseur voor Tolvik Consulting, een adviesbureau dat investeerders ondersteunt en jaarlijks de prestaties van de Britse EfW-sector in kaart brengt. Die sector groeide sterk, van 20 naar 74 installaties. Maar de resultaten van projecten met zogenoemde innovatieve afvalvergassingstechnologie laten een veel minder rooskleurig beeld zien.”
Belastinggeld verdampt
Jonas doelt op de twaalf ultramoderne afvalvergassingsinstallaties die destijds met veel bombarie werden gebouwd. ,,Slechts vier installaties zijn momenteel operationeel. Acht fabrieken zijn al gesloten, waarvan er twee of drie nooit zijn afgebouwd. Het vlaggenschipproject kostte één miljard euro, mislukte volledig en werd stilgelegd. In totaal hebben overheden, banken en particuliere investeerders ongeveer 1,5 tot 2 miljard euro in deze projecten gestoken. Een enorme hoeveelheid belastinggeld is simpelweg verdampt.”
Geen stabiele brandstof
Jonas legt uit waar het misgaat. ,,Vergassing werkt redelijk goed met homogene, eenvoudige brandstoffen, zoals schoon afvalhout. Maar zodra je huishoudelijk afval toevoegt, gaat het volledig mis. Huishoudelijk afval is een gemengde stroom die van dag tot dag verandert. Het bevat verschillende soorten kunststoffen, voedselresten en metalen. Om van die onvoorspelbare mix een stabiele brandstof te maken die een vergassingsinstallatie aankan, moet het afval een uiterst kostbare voorbehandeling ondergaan. Zelfs met de beste technologie kost dat al snel 30 tot 60 euro per ton, en zelfs dan blijkt het in de praktijk vaak niet goed te werken.”
Non-stop fossiel bijstoken
Jonas ontkracht de belofte dat deze installaties veel efficiënter zouden zijn. ,,In werkelijkheid presteren ze aanzienlijk slechter dan conventionele afvalverbrandingsinstallaties. En het wordt nog erger als we naar de milieu-impact kijken. Om aan de strenge emissie-eisen te voldoen, moet het afval gedurende minimaal twee seconden worden verhit tot 850 graden Celsius. Veel vergassingsinstallaties blijken moeite te hebben om die temperatuur continu te handhaven en moeten daarom fossiele olie of gas bijstoken om de verbranding te ondersteunen. Een normale afvalverbrandingsinstallatie gebruikt één tot twee liter olie per ton afval alleen om na stilstand op te starten; vergassingsinstallaties hebben vijf, zes of zelfs zeven liter olie per ton nodig. Je verbrandt letterlijk olie om een zogenaamd duurzame installatie draaiende te houden. De COâ‚‚-uitstoot ligt daardoor vele malen hoger dan bij conventionele verbranding.”
Chris Jonas: ,,Deze installaties stoten veel meer COâ‚‚ uit dan vaak wordt gedacht. Als ze in de toekomst moeten betalen voor hun COâ‚‚-uitstoot via het Europese emissiehandelssysteem (ETS), worden de kosten zo hoog dat veel van deze installaties niet meer rendabel zijn.”
Jonas wijst er bovendien op dat betrouwbare afvalverwerking essentieel is voor gemeenten. Ook op dat punt schieten vergassingsinstallaties ernstig tekort. ,,Moderne afvalverbrandingsinstallaties hebben een jaarlijkse beschikbaarheid van 85 tot 95 procent en draaien stabiel, wat cruciaal is voor de continuïteit van de afvalketen. Installaties die gebruikmaken van afvalvergassing halen gemiddeld slechts 50 tot 70 procent beschikbaarheid en liggen de helft van de tijd stil door storingen. Er is misschien één installatie in Glasgow die boven de tachtig procent uitkomt; de rest presteert ronduit slecht. Geen enkele gemeente wil daar nog mee werken, want wat doe je met de vuilniswagens als zo’n fabriek opnieuw uitvalt?”
Pijnlijke realiteit
Waarom werden deze afvalvergassingsinstallaties dan toch gebouwd? “Omdat projectontwikkelaars fantastische groene resultaten beloofden”, zegt Jonas. ,,In Engeland trapte de overheid daarin en verstrekte zij royale subsidies via Renewable Obligation Certificates. Die steun is inmiddels volledig stopgezet nu de harde werkelijkheid pijnlijk duidelijk is geworden. Ook pogingen om de vergassingstechnologie te gebruiken voor de productie van Sustainable Aviation Fuel (SAF) zijn mislukt. Van de 100 miljoen euro die werd geïnvesteerd in vier Britse SAF-projecten is na drie jaar niets overgebleven; de projecten zijn verdwenen, verplaatst naar Azië of overgestapt op zuivere biomassa en hout in plaats van afval.”
Chris Jonas: ,,Ontwikkelaars hebben destijds de mythe verkocht dat deze centrales veel efficiënter zouden zijn en meer elektriciteit per ton afval zouden opwekken dan traditionele verbrandingsinstallaties. Het tegendeel is waar: ze zijn aanzienlijk minder efficiënt.”
Jonas waarschuwt Nederland om niet dezelfde fout te maken. ,,Jullie beschikken over een uitstekend en stabiel afvalnetwerk dat jaarlijks 7 miljoen ton afval zonder problemen verwerkt. Waarom zou je dat willen vervangen door extreem dure en storingsgevoelige vergassingsinstallaties? De ervaringen in het Verenigd Koninkrijk laten zien dat dit neerkomt op geldverspilling ten koste van de belastingbetaler.” Zijn dringende advies aan Nederlandse politici en subsidieverstrekkers? ,,Steek er geen enkele euro in. Afvalvergassing is geen duurzame innovatie, het werkt niet en is pure kapitaalvernietiging.”
